Naar onze mening geeft de Kieskompas niet een juist beeld van hoe de lokale politieke partijen in de gemeente Castricum naar het thema burgerberaden kijken.
Het is heel positief dat er in de kieskompas een vraag rondom een burgerberaad is opgenomen. Tegelijk maken we ons wel enige zorgen over twee zaken:
- Weten alle mensen die de kieskompas raadplegen wat er bedoeld wordt met een burgerberaad? De uitleg bij de vraag is erg kort: “Een burgerberaad is een groep bewoners die de gemeente adviseert over belangrijke onderwerpen met uiteenlopende meningen of belangen. De uitkomst wordt als advies gepresenteerd aan het college van burgemeester en wethouders of de gemeenteraad”. Dit laat veel ruimte voor onduidelijkheid en vragen bij de invuller (zoals: Welke groep burgers? Wie bepaalt de onderwerpen? Wat is de waarde van het advies? Wordt mijn mening meegenomen?)
- Het lijkt alsof de inzichten van de politieke partijen bij deze vraag niet goed zijn meegenomen. Bijvoorbeeld als je klikt op de uitleg voor Groenlinks-PvdA lees je als toelichting een heel lang verhaal dat niet over burgerberaden gaat. Terwijl ze in het verkiezingsprogramma wel iets zeggen over dit onderwerp (p. 17).
Ons beeld van de standpunten
De posities van de partijen op de schaal ‘helemaal mee eens’ tot ‘helemaal niet mee eens’ is voor ons ook wat verrassend. We hebben hieronder onze analyse toegevoegd die we halen uit de partijprogramma’s en de gesprekken met de raadpartijen het afgelopen jaar.
Ons uitgangspunt is het burgerberaad zoals dit ook op nationaal niveau is georganiseerd en zoals we hier nog uitleggen.
| Partij | Standpunt over burgerberaad volgens Burgerberaad Castricum | Toelichting |
|---|---|---|
| Vrije Lijst | Neutraal, positief – ziet toegevoegde waarde van burgerberaden bij belangrijke lokale vraagstukken, maar vindt ze niet zo zinvol voor klimaat. | Benadrukt participatieve democratie, maar maakt onderscheid tussen thema’s. Politiek moet afweging maken op basis van kosten en wat het kan opleveren. |
| CDA | Afwijzend – geen voorstander van burgerberaden of referenda; legt nadruk op legitimiteit van gekozen raadsleden. | Legt de nadruk op representatieve besluitvorming. Wel aandacht voor burgerparticipatie en inspraak bij beleidsplannen. |
| Lokaal Vitaal | Neutraal – pleit voor digitale opiniepanels en referenda bij grote projecten, maar noemt burgerberaden niet expliciet. | Richt zich op digitale inspraak, opiniepanels en voor belangrijke zaken een referendum. |
| Forza! | Neutraal – wil inwoners actief raadplegen en zet in op lokale referenda en is niet duidelijk wat men met burgerberaden wil. | Burgerparticipatie is belangrijk, maar de vorm is het referendum. De partij doet wisselende uitspraken over burgerberaad en wil geen contact met ons. |
| VVD | Tegen –Beschouwt het instrument van burgerberaden als duur en inefficiënt. | Houdt vast aan traditionele vertegenwoordiging, waarbij burgers betrokken kunnen worden. Stelt dat burgerberaden duur zijn. Wil geen contact met ons. |
| PvdD | Voor – stelt een representatief, geloot burgerberaad in voor klimaatvraagstukken, met betaling voor deelnemers. | Legt sterk de nadruk op co‑creatie met inwoners. Het burgerberaad, ook in kleinschaliger vorm (zoals wijkberaad of dorpsberaad), neemt een prominente plek in bij participatiebeleid. |
| D66 | Voor – wil bij belangrijke onderwerpen samenwerken met inwoners via burgerberaden. | Beklemtoont transparantie en vroegtijdige betrokkenheid. Liever een burgerberaad dan achteraf via referendum een besluit terugdraaien. |
| GL‑PvdA | Voor – ziet burgerberaden als middel om de energietransitie samen met bewoners vorm te geven. | Combineert duurzaamheid met directe participatie. En noemt burgerberaad als een voorbeeld om dit vorm te geven. |
Verschillende meningen en wat vinden wij
We zien dat niet voor iedere partij helder is wat een burgerberaad is. Partijen die een burgerberaad duur vinden, hebben de afgelopen jaren wel ingestemd met verschillende dure onderzoeksrapporten die vaak de belangen van een beperkt aantal inwoners vertegenwoordigen. Een burgerberaad kost geld. Zeker als je het goed wil organiseren (waar wij voorstander van zijn). De innovatieve uitkomsten en het feit dat oplossingen breed gedragen worden door de samenleving zouden wel eens een besparing kunnen opleveren ten opzichte van de huidige werkwijze.
Partijen die menen dat een referendum ongeveer hetzelfde is als een burgerberaad lijken niet op de hoogte van het feit dat een burgerberaad ook diepgaand onderzoek doet van het hele probleem om te komen tot een reeks aanbevelingen. Dat is iets anders dan alle inwoners een simpele ja/nee stelling voorleggen. Een stelling in een referendum kan soms ook sturend worden geformuleerd. Ook kennen we stellingen die ingewikkeld worden opgesteld. Het risico is zelfs dat inwoners worden gemanipuleerd en daarnaast is er een grote kans dat alternatieve oplossingen, die lastiger te communiceren zijn, niet worden meegewogen. (We brengen nog even het referendum uit 2005 in herinnering: “Bent u voor of tegen de goedkeuring door Nederland van het Verdrag tot oprichting van een Grondwet voor Europa?” – veel mensen vonden dit een zeer ingewikkelde vraag.)
Partijen die stellen dat zij de volksvertegenwoordigers zijn en dus geen aanvullend democratisch instrument nodig hebben, willen we vragen om na te denken over hun machtspositie. Een representatieve groep burgers zal anders omgaan met invloeden van belanghebbenden, bedrijfsbelangen of specifieke lobbygroep dan een kleine groep volksvertegenwoordigers. Het is niet onze bedoeling om politici te beschuldigen van vriendjes-politiek. Wel is het zo dat ze simpelweg makkelijker in contact komen met bepaalde mensen uit groepen die belangen behartigen dan met alle inwoners uit de gemeenschap. De uitkomsten van een burgerberaad zijn bovendien aanvullend op de representatieve democratie. Wel stellen we dat de gemeenteraad voorafgaand aan een burgerberaad moet aangeven hoe zij met de resultaten aan de slag gaat (welk mandaat heeft het burgerberaad).
We zijn benieuwd naar de positie van het burgerberaad in Castricum na de Gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart a.s.
